Noord-Holland

M&K - NV Autobusonderneming Maarse & Kroon, Aalsmeer.

In de jaren 1923-1954 werd het vervoergebied in Rijn- en Amstelland gevormd met als hoekpunten Amsterdam, Haarlem, Hillegom, Leiden, Alphen a/d Rijn, Nieuwkoop, Utrecht, Breukelen en Loenen. De belangrijkste knooppunten waren: Schiphol, Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn, Leimuiden en Hoofddorp. De grote uitbreidingen waren lijnen via de autosnelweg naar Utrecht vanaf 1954, de lijn Amsterdam-Vinkeveen (1962) en het trajekt Uithoorn-Mijdrecht-Woerden (1964).
Met de opening van het nieuwe Schiphol in 1967 werd het lijnennet ingrijpend gewijzigd. Als voorbereiding op de Schiphol-spoorlijn reed in de jaren 1968/l969 geen NS/M&K-sneldienst Amsterdam Europaplein/RAI-Amstelveen-Schiphol-Leiden. Verdere vernieuwingen waren de overname van de UVO-lijn Kockengen-Utrecht in 1968 en de integratielijnen M&K/GVBA in de relatie Amstelveen-Amsterdam vanaf 1969. ln 1970 werd de lijnafstemming met GVBA uitgebreid in de bediening van de relatie Badhoevedorp-Amsterdam. Per 3 juni 1973 volgde de gezamenlijke exploitatie M&K/NBM als CN.

NBM/Tensen (provincie Utrecht).

De streekvervoeraktiviteiten van de Gooische Tramweg Mij. (GoTM) begonnen in de jaren 1939-1942 toen, naast de stamlijnen Amsterdam-Naarden-Laren en H ilversum-Laren-Huizen-Bussum, het gebied werd gevormd met als hoekpunten Amsterdam, Utrecht, Bilthoven en Baarn, waaronder de stadslijnen in Hilversum. Na de fusie GoTM/NBM in 1944 werden de GoTM-lijnen in het lijnennet van NBM opgenomen. De streeklijnen werden in de loop der jaren uitgebreid. Een andere uitbreiding was de stadsdienst Bussum vanaf 1948. De lijnafstemming NBM/Tensen in 1955 betekende doortrekking van een van de Tensen-lijnen naar Hilversum. Vanaf 29 september 1968 wordt het vervoer in de relatie Bijlmermeer-Amsterdam door NBM- en GVBA-lijnen verzorgd. De NBM-lijnen gingen over naar CN in 1973, de Tensen-lijnen volgden in 1980.

CN (provincie Utrecht).

CN zette de lijnen van M&K en NBM voort in 1973. Vooral rond Amsterdam vonden diverse uitbreidingen plaats, met name in de relatie met Amstelveen en Amsterdam-Zuidoost. Na de opening van de metrolijn in Amsterdam in 1977 werden ook in Het Gooi diverse wijzigingen ingevoerd. In 1981 vonden, mede vanwege de uitbreiding van de Schipholspoorlijn, diverse wijzigingen plaats in de Haarlemmermeer en rond Amstelveen. 

Flevodienst/VAD (provincie Gelderland).

Na de indienststelling van de lijn Lelystad-Amsterdam in 1969 volgden verdere trajektuitbreidingen in 1976 met de lijnen vanuit Almere Haven naar Amsterdam en Bussum en de l ijn Lelystad-Enkhuizen. Vanaf 1980 worden ook lijnen vanaf Almere Stad gereden. Eind 1983 volgde de indienststelling van de lijn Almere-Hilversum via de Stichtse-brug. 

GVBA - Gemeente Vervoerbedrijf, Amsterdam.

Vanaf 1922 werden buslijnen ingesteld als aanvulling op het tramnet. In de jaren 1954-1956 vond verbussing plaats van de NZH-tramlijn naar Sloterdijk en 3 GVBA-tramlijnen. Uitbreidingen vonden plaats in de westelijke tuinsteden vanaf 1952 en in Buitenveldert vanaf 1959. Uitbreidingen van diensten naar Amsterdam
Noord vonden plaats in 1961 met een buslijn via de Schellingwouderbrug en Schellingwoude en in 1966 met een lijn door de Coentunnel en de overname van de ENHABO-lijn naar Durgerdam en Ransdorp. In 1968 volgde de opening van de IJ-tunnel en vanaf 1969 werd ENHABO in het stadsvervoer ingeschakeld. In 1969 werd het nachtbuslijnennet ingevoerd. De in 1968 in samenwerking met NBM aangevangen bediening van de Bijlmermeer en de in 1969 ingestelde GVBA/M&K-integratielijnen in de relatie met Amstelveen groeiden vanaf 1973 uit tot de GVBA/CN-lijnen naar Amstelveen en Badhoevedorp en het lijnennet in en om Amsterdam-Zuidoost. Naast de diverse aanpassingen vonden grote netswijzigingen plaats vanaf 1977. Dit voornamelijk naar aanleiding van de ingebruikname van de metro in de jaren 1977-1982 en de opening van nieuwe NS-stations, t.w. Zuid in 1978, RAI in 1981 en Sloterdijk Noord in 1983.

ENHABO - NV Eerste Noord-Hollandsche Autobusdienst Onderneming, Zaandam (tot 1977. Landsmeer).

Deze begon in 1921 met een dienst Den 1Ip-Landsmeer-Amsterdam. Na diverse overnames en uitbreidingen werd met de integratie van de lijnen van MEA in de Zaanstreek het vervoergebied in 1953 afgerond. De in 1949 geopende lijn vanuit Amsterdam naar Durgerdam en Ransdorp ging per 1 juli 1966 over naar GVBA. Per 29 februari 1960 werd met de stadsdienst in Zaandam aangevangen. In de zestiger jaren kwamen de voornaamste uitbreidingen tot stand op de lijnen naar Amsterdam, vanaf 1966 met een lijn door de Coentunnel en vanaf 1969 met doortrekking van lijnen door de IJ-tunnel. Heden ten dage omvat het vervoergebied lijnen binnen de gemeente Zaanstad en lijnen vanuit de Zaanstreek en Den Ilp/Landsmeer naar Amsterdam en enkele verbindingen naar en van Purmerend.

Oosterom - NV Gebr. Oosterom, Beverwijk.

De in 1930 overgenomen lijn Beverwijk-Wijk aan Zee en de in 1955 ingestelde stadsdienst Beverwijk werden per 1 januari 1970 overgedragen aan NACO.

V d Wijst - stadsverkeer Den Helder H.J.W. van der Wijst.

De in 1937 overgenomen stadsdienst Den Helder werd per 1 augustus 1971 overgedragen aan de Gemeente Den Helder, die deze inbracht in AODH.

AODH - Autobus Onderneming Den Helder NV, Den Helder.

De Gemeente Den Helder bracht de stadsdienst per 19 augustus 1971 onder in AODH, die onder NACO (vanaf 1972 NZH)-direktie stond. Per 11 september 1982 ging AODH geheel op in NZH. 

TESO - NV Texels Eigen Stoomboot Onderneming, Den Burg.

De busdiensten op Texel kwamen in 1942 alle in handen van TESO. In 1962 werden de diverse diensten gewijzigd, omdat de aanlegplaats van de boot naar Den Helder van Oudeschild naar de nieuwe haven 't Horntje werd verplaatst. Per 1 januari 1971 bracht de TESO de busdiensten onder in een afzonderlijke onderneming, AOT.

AOT - NV Autobusonderneming Texel, Den Burg.

Vanaf 1 januari 1971 zijn de busdiensten op Texel in handen van AOT.

NHADO - NV Noord Hollandsche Autodienst Onderneming, Bergen-Binnen.

De in 1924 aangevangen dienst Alkmaar-Bergen werd in 1940 uitgebreid met de diensten Alkmaar-Schoorl-Groet-Camperduin en Bergen-Bergen aan Zee. In de loop van 1971 werd NHADO in NACO geïntegreerd.

NACO - NV Nederlandsche Auto Car Onderneming, Alkmaar

Het grootste gedeelte van de buslijnen in Noord-Holland boven het Noordzeekanaal, w.o. de stadsdienst Alkmaar kwam in de jaren 1924-1946 in handen van NACO. Deze periode werd afgesloten in 1946 met de indienststelling van de NACO/NTM-lijn Alkmaar-Leeuwarden via de Afsluitdijk. Door lijnenruil namen NACO-bussen de NZH-tramlijnen Amsterdam-Purmerend in 1949 en Amsterdam-Volendam in 1956 over Hiertegenover gingen de lijnen Haarlem-lJmuiden en Velsen-Velsertunnel-Beverwijk naar NZH. In 1959 werd het voormalige eiland Marken in het NACO-lijnennet opgenomen, na opening van de wegverbinding via de dijk. De in 1963 geopende stadsdienst in Purmerend werd in de loop der jaren gekombineerd met de dienst Purmerend-Amsterdam. Na overname van de diensten van Oosterom in 1970 en NHADO in 1971 volgde de fusie NACO/NZH tot NZH per 1 juli 1972.

NZH Noord-Zuid Hollandse Vervoer Maatschappij NV , Haarlem.

Het net van de NZH werd opgebouwd uit de volgende basisonderdelen:
- de in 1957 verbuste tramlijn Amsterdam-Haarlem-Zandvoort.
- het stadsnet Haarlem met de in 1932-1948 verbuste tramlijnen en de in 1947 overgenomen lijnen van de Haarlemsche Brockway Bus Mij.
- de lijnen Haarlem-IJmuiden (ruil in 1949, trajekt Amsterdam-Purmerend naar NACO) en Velsen-Velsertunnel-Beverwijk (ingesteld in 1957, in ruil voor NACO-verbussing van de tramlijn Amsterdam-Volendam in 1956).
- de in 1941 van Duinlander overgenomen lijnen Haarlem-Noordwijk-Den Haag en Leiden-Noordwijkerhout.
- de in 1949 verbuste tramlijn Haarlem-Bollenstreek-Leiden.
- de in 1960 verbuste tramlijnen Leiden-Katwijk, Leiden-Noordwijk en stadslijn in Leiden. Het stadsnet Leiden werd in 1963 gekompleteerd met de overname van de lijnen van Eltax.
- de in 1961 verbuste NZH- en HTM-tramlijnen Den Haag-Leiden.
Mede door de verbussing van de diverse tramlijnen konden diverse routes worden aangepast en uitgebreid en werden meerdere doorgaande verbindingen ingesteld. In Leiden (vanaf 1964) en in Haarlem (vanaf 1967) werden interlokale lijnen met een stadstrajekt uitgebreid. Een geheel nieuwe verbinding was de in 1968 ingestelde lijn Amsterdam-IJmuiden. Per 1 juli 1972 werd de NACO middels fusie in NZH opgenomen. Het vervoergebied van NZH ging zich uitstrekken van Den Haag tot aan Den Helder en via de NZH/FRAM-lijn over de Afsluitdijk naar Leeuwarden. In 1972 kwam door deze fusie het net IJ-mond tot stand. Dit net omvat de lijnen in IJmuiden, Velsen, Beverwijk, Wijk aan Zee en Heemskerk. De grootste uitbreidingen in Noord-Holland vonden plaats in Waterland met uitbreidingen van de diensten Purmerend-Amsterdam vanaf 1977 en Edam/Volendam-Amsterdam vanaf 1978. Verder onderging het stadsvervoer in Haarlem, Leiden, Alkmaar, Hoorn en Schagen diverse uitbreidingen. Met de overname van de stadsdienst Den Helder van AODH in 1982 vond de laatste netsuitbreiding van NZH plaats.

NS/NZH (lijn Amsterdam-Den Haag).

De in 1953 ingestelde NS-busdienst Amsterdam-Den Haag kende vanaf 1968 als NS/NZH-dienst uitbreiding met haltes in Wassenaar in 1972 gevolgd door een halte in Oegstgeest en in 1975 door halte De Kaag. Na per 31 mei 1981 te zijn ingekrompen tot een spitsuurdienst reed deze l ijn op 9 september 1983 voor het laatst.

Info uit Autobussen van K.H.M. Derks met dank aan Peter Rietkerk