De wederopbouw van de Haagsche Tramweg Maatschappij

Afdeling Autobusdienst-HTM

Het groen en bruin van de bussen gaat plaats maken voor het geel en groen zoals de bussen vele jaren de Hofstad zouden domineren....

De geschiedenis van de Autobusdienst HTM kent vele facetten. Zo zijn we gekomen met de beschrijving van de geschiedenis van de Autobusdienst, dat gepubliceerd werd in de vorm van een een internet versie " Van wilde bussen naar een reguliere autobusdienst (HTM) ". gevolgd door een internet versie van het boek "De laatste bus op Dolle Dinsdag", de geschiedenis van de Autobusdienst HTM in de Tweede Wereldoorlog, met een bijlage "Noodbussen". Dit laatste onderwerp behandeld slechts zijdelings de activiteiten van HTM maar belicht op een heldere wijze hoe men na de afloop van de oorlog moest roeien met de riemen die men voorhanden had.

De materiaalprijzen en lonen waren, ten opzichte van vóór de oorlog, reeds in belangrijke mate gestegen en een verdere stijging was te verwachten.

Met het oog op het bovenstaande werd reeds in november 1945 een tariefsverhoging van gemiddeld 25% bij de betrokken autoriteiten aanhangig gemaakt. Het zou echter 4 jaar duren, alvorens hierop gunstig zou worden beslist!

In de loop van het jaar 1946 werd een groot gedeelte van het door de bezetters gevorderde trammaterieel, hoewel in ernstig beschadigde toestand, terug gevonden. Tevens werd uit alle delen van het land en ook in buurland Duitsland een aantal autobussen teruggevoerd. Onmiddellijk werden aan wagon- en carrosserie fabrieken opdrachten verstrekt voor de herstellingen en aanpassingen van dit tram- en busmaterieel. Alles werd in het werk gesteld om, ter voorziening in de grote vervoersbehoefte, zo spoedig mogelijk meer tramwagens en autobussen voor de dienst beschikbaar te krijgen.

Verder werden voorbereidingen getroffen om tot een geleidelijk herstel van het door de zware overbelasting en onvoldoende onderhoud ernstig beschadigde overige materieel te geraken.

Tevens werden 14 autobussen van het merk Hotchkiss/Chausson (serie 41 t/m 54) van Frans fabrikaat aangeschaft. Door deze maatregel was het bijna een jaar ná de bevrijding van Nederland, mogelijk geworden op 1 februari 1946 de autobusexploitatie op beperkte schaal te hervatten en zowel deze evenals de tramexploitatie, ondanks beperking van stroom gebruik, gebrek aan materieel en schaarste aan onderhoud materialen, geleidelijk uit te breiden, zodat aan het einde van dat jaar in exploitatie waren: 12 stadstramlijnen, de intercommunale lijnen en slechts 5 buslijnen.

De ontvangsten stegen regelmatig, totdat deze in de seizoen maand augustus een tot dan ongekende hoogte bereikten. Niettemin liep de gemiddelde bezetting terug als gevolg van het streven om het publiek beter te bedienen door geleidelijke uitbreiding van het aantal aangeboden zitplaatsen.

Teneinde het tram- en autobuswagenpark op een vooroorlogse vervoerscapaciteit te brengen werd een opdracht geplaatst voor de levering van 16 vierassige motortramwagens en werd een aanvang gemaakt met de uitvoering van een reeds in 1943 gegeven opdracht voor de levering van 50 autobussen.

De Franse Chausson vormde een zeer welkome aanvulling op het krappe bussenbestand. Deze bussen waren hun tijd ver vooruit, hoewel ze niet erg in trek waren vanwege het hoge brandstof gebruik. Enkele bedrijven verwisselde de benzine- voor een dieselmotor.

Van de slechts 47, ná de bevrijding weder ter beschikking gekomen ernstig beschadigde autobussen, waren in de loop van 1946, 42 bussen geheel hersteld, zodat met inbegrip van de 14 aangeschafte Franse autobussen, aan het einde van dat jaar weer 56 bussen in bedrijf waren zijnde ongeveer de helft van het vooroorlogse wagenpark.

Nadat de autobusgarage aan de Viaductweg door de Militaire instanties eindelijk was vrijgegeven werden de nodige herstelwerkzaamheden daaraan uitgevoerd en kon deze stalling weer in gebruik genomen worden. Tevens werd de bomschade aan de remise Scheveningen gedeeltelijk hersteld, zodat het materieel van enkele lijnen daarin kon worden ondergebracht.

Rond de jaren 1950 had de Autobusdienst HTM een flinke verscheidenheid bussen van verschillende modellen. Deze foto laat dit duidelijk zien. Nieuwe instroom van bussen is duidelijk waarneembaar.

Streng winterweer gedurende de eerste maanden van 1947, constant zomerweer in de maand augustus, de snelle wijze, waarop de beschadigingen aan het rollend materieel en andere eigendommen hersteld werden, de aflevering van meer dan de helft van de in bestelling zijnde autobussen, waren de factoren, die invloed hadden op een gunstige ontwikkeling van het vervoer, waardoor de totale ontvangsten, niettegenstaande een teruggang in de maand juni en een tijdelijke inzinking in de herfstmaanden, zéér bevredigend waren.

De gemiddelde bezetting, zowel van de stadstram- en buslijnen als van de intercommunale lijnen was wederom gedaald, als gevolg van de betere voorziening in de vervoersbehoefte, welke blijkt uit het grotere aantal wagenkilometers, dat bij de stadstramlijnen 34%, de buslijnen 115% en de intercommunale lijnen 2,5% meer bedroeg dan over het voorgaande jaar.

In de eerste helft van het jaar 1948 werd het restant van de bestelde autobussen afgeleverd (dit werd de serie Kromhout/Beynes, 151 t/m 175 en de Krom-hout/Werkspoor met 5-cylinder dieselmotor serie 176 t/m 200), waardoor het bedrijf de beschikking had over een wagenpark van 111 autobussen, bijna gelijk met de vooroorlogse capaciteit.

Toch moesten reeds weer maatregelen getroffen worden voor de vervanging van de 47 gerepareerde bussen, welke reeds van vóór de oorlog dateerden en van de ná de bevrijding aangekochte 14 benzinebussen, welke weliswaar uitstekende diensten hadden bewezen, doordat het mogelijk was geweest de autobusexploitatie er mede te hervatten, maar welke in feite met hun te geringe vervoerscapaciteit voor stadsexploitatie minder geschikt waren. Tevens moest worden besloten tot een uitbreiding van werkplaatsen en magazijnruimten aan de autobusgarage, met de uitvoering waarvan een aanvang werd gemaakt.

De 152, gloednieuw van de fabriek mag zijn openingsrit uitvoeren vanaf de Maartensdijklaan in Den Haag.

Van de in opdracht gegeven 16 moderne motorwagens konden dit jaar 14 stuks in bedrijf worden gesteld.

Door de uitbreiding van de vervoerscapaciteit was het mogelijk het vervoersgebied in de gemeente s’-Gravenhage en omstreken weer op redelijke wijze te bedienen en aan het einde van dat jaar volledig te exploiteren, de intercommunale lijnen, 15 stadstramlijnen, 9 autobuslijnen alsmede een verbinding met Kijkduin en het vliegveld Ypenburg, waarvoor deze laatste een ex-leger voertuig van met merk Chevrolet werd aangeschaft en kreeg het parknummer 142 toegewezen. Op de beide laatstgenoemde verbindingen werd éénmansbediening ingevoerd.

Deze ex-leger Staff-car werd door HTM overgenomen om het lijntje naar Ypenburg te gaan onderhouden. Lijn "Y" ging op 10 januari 1949 van start. We zien de "142" aan de Geestbrugweg voor een rit naar het vliegveld Ypenburg. Heden ten dage is zo'n exemplaar nog te bewonderen in het Haags Openbaarvervoer Museum gehuisvest in de voormalige HTM-remise aan de Frans Halsstraat in Den Haag.

In verband met de vermindering van de vervoersbehoefte moest worden overgegaan tot uitbreiding van de éénmansbediening, waartoe deze op een 4-tal autobuslijnen werd ingevoerd.

Tussen december 1949 en maar 1950 reed deze AEC-proefbus, de "builenbus" op lijn "G" (Eiberplein-Spui v.v.). Weliswaar had de chauffeur een prachtige kijk op de weg, maar de reizigers daarentegen kregen in deze bus, dank zij de boven de zitbanken gemonteerde bagagerekken, gratis builen en blauwe plekken toe! Mede door wat technische gebreken werd dit type niet bij HTM ingevoerd.

Dit type bus, een AEC/Verheul in de serie 76 t/m 95 werd "kikker" genoemd. Deze wagens verschenen in 1949 op het HTM toneel. Deze fraaie bussen werden geheel in de groene kleur gespoten. Als voornaamste lijn kreeg de "R" op 17 september 1951 éénmansbediening. We zien hier de 84 aan de Melis Stokelaan, een weg die toen nog een vrij landelijk en rustig Haags uithoekje!

Deze "Crossley"-achtige bussen waren AEC/Verheul wagens uit de serie 34 t/m 75 die in 1950 bij HTM in dienst werden gesteld. Door de bouw van nieuwbouwwijken had HTM dringend bussen nodig en na de aflevering van bovengenoemde serie werd direct een nieuwe order geplaatst voor de bouw van bussen.

GARAGE TELEXSTRAAT

Het komt maar weinig voor dat we een kleurenfoto vinden van een ex-HTM bus die later bij de ESA in dienst kwam. We zien hier zo een omgebouwde HTM-er, met frontmotor en al. De foto werd gemaakt voor het station In Groningen. Hoewel de kleuren in de loop der jaren wat achteruit zijn gegaan geeft het toch een goed beeld van de wagen.

Een fraaie foto van drie verschillende typen bussen die in de nieuwe kleuren zijn geschilderd. Men heeft deze metamorfose uitgevoerd om een eenheid te creëren van de bussen.