Over bussen kun je van alles schrijven, over vervoer ook. Zeker is het belangrijk om te weten hoe de autobusdienst-HTM haar wagens op de weg wist te houden, maar een wat minder bekend verhaal zijn de wagenmakers, de monteurs en de storingsdienst die de bussen moeten repareren. Dit onderdeel is altijd een ondergeschoven kindje geweest in de geschiedenis van HTM. Maar dit hardwerkend volk heeft het gepresteerd om in goede en vooral in slechte tijden met veel kunst- en vliegwerk de bussen op de straat te krijgen en te houden.

Een fraai beeld van de juist in gebruik genomen garage aan de Viaductweg. Deze garage zou een belangrijke stap zijn in de ontwikkeling van de Autobusdienst van HTM.

Met veel respect voor deze groep collega’s wil ik graag een overzichtje geven hoe het werk in de loop der jaren heeft plaatsgevonden en dan moeten we ons bedruipen met foto’s.

Ik heb vele verhalen van de mensen gehoord, hoe men vroeger, door gebrek aan onderdelen zelf achter de draaibank moest staan, of als een timmerman aan een carrosserie moest werken. Platen walsen zoals dat bij de busbouwer ook werd gedaan.

Elke bus moest een onderhoudsbeurt ondergaan, ze werden veelal vertroeteld als kinderen.

Het is niet alleen van deze tijd dat je een monteur kan aanspreken om hem te vertellen dat een bepaalde bus nukkig is. Ook in de voorgaande jaren vond dit plaats.

Als bussen een grote schade opliepen dan was er voor de leiding een keus te maken gezien de dagwaarde, of zo’n bus bus de busbouwer herstelt zou worden of dat men het in de eigen werkplaats kon doen om zo de vrije uurtjes in te vullen. Laat ik u vertellen dat heel wat zware schades door onze eigen mensen zijn hersteld en op een wijze waar een busbouwer nog aan kan tippen.

Men begon aan de bussen te werken in de oude stoomtram remise aan de Rijswijkseweg. Het was evenwel een hele omschakeling om van de trams en treinen over te stappen op de bussen, een fenomeen dat in die tijd nog in de kinderschoenen stond.

Nadat de "wilde bussen" een hoofdstuk afsloten kwam er voor HTM een tijd van een eigen bussen bestand. Dat betekende dat de bussen in een bestand werden opgenomen, dat men een overzicht kon maken van de staat waarin die bussen verkeerden.

Nieuwe instroom van moderner materieel betekende voor de monteurs een overschakeling van hun werkzaamheden.

Toen de oorlogsjaren in het zicht kwamen betekende dit een toenemend tekort aan materialen. Toen de bezetting eenmaal een feit was geworden, werd de in 1931 gebouwde garage aan de Viaductweg voor een groot deel door de bezetter "gevorderd". Men moest naast elkaar met de vijand samenwerken. De bussen dienden op de weg te blijven.

Naarmate de tijd verstreek en de oorlog op een hoogtepunt kwam, was er een enorme schaarste aan brandstoffen, banden enz. De houtgasgenerator werd geïntroduceerd en dus moest men alles uit de kast halen om aan dit feit het hoofd te kunnen bieden. Daarover is genoeg geschreven in het boek De laatste bus op Dolle Dinsdag.

Deze foto is heel bijzonder. Aan de typen bussen zien we wat er in die na-oorlogse jaren aan bussen bij HTM in dienst waren. Dat betekende echter, elk model of type had hun eigen onderdelen voorraad nodig, de kundigheid van de monteurs, maar de Autobusdienst was weer de trots van de Hofstad, HTM was er weer voor de passagiers....!

Het zwaarste karwei dat de Technische Dienst onder handen kreeg was direct na de bevrijding. Een aantal bussen, beter gezegd wrakken, was in de werkplaats achtergebleven en men moest zien om met weinig deze wagens weer rijdbaar te maken. Aan alles was een gebrek. Toch wist men met grote inzet snel weer bussen op de weg te krijgen.

Daarnaast had men natuurlijk te kampen met de terugkeer van verdwenen materieel. Dat waren over het algemeen geen rijdbare bussen meer, maar totale wrakken van alle noodzakelijke onderdelen ontdaan.

Deze foto mag beslist niet ontbreken in dit overzicht van de Technische Dienst. Men heeft er destijds een show van gemaakt om deze bussen zo te plaatsen dat er een traditionele statiefoto van kon worden gemaakt.

Een oude streekbus werd door de technische Dienst van HTM op een fraaie wijze omgebouwd tot een cabriolet bus, die voor allerlei doeleinden gebruikt kan worden. We zien Sint Nicolaas bij zijn intocht aan de Scheveningse haven.

Toen deze moeilijke tijd aan een eind begon te komen werd het tijd voor HTM om nieuwe bussen te bestellen.

De Technische Dienst groeide mee en zette een stempel op het onderhoud van HTM-bussen.

Bijna 70 jaar hebben deze mensen in de garage aan de Viaductweg hun werk aan de wagens uitgevoerd totdat de garage zou worden verkocht voor een simbolisch bedrag van slechts EEN gulden aan de Gemeente Den Haag.

Toch een van de laatste beelden van de werkplaats aan de Viaductweg. De CSA-II bussen staan gezamenlijk met de witte Neoplan bussen op de putten voor periodiek onderhoud. De laatste dagen van de Viaductweg garage zijn geteld, HTM heeft andere plannen.....

Naast de garage aan de Fruitweg was een nieuwe, hypermoderne werkplaats gebouwd, kleiner als de Viaductweg, maar veel efficiënter.

Daar worden heden ten dage onze bussen onderhouden. Aan niets is een te kort, een fraaie wagenmakerij, modern gereedschap en een zeer geavanceerd systeem om per bus alles te weten wat voor het onderhoud nodig is.

Zonder deze mensen zouden wij als chauffeur nimmer met een bus op de weg kunnen rijden.

Vandaar een kleine hulde aan de Technische Dienst, een onopvallend groepje medewerkers die het verdienen om eens in het zonnetje te worden gezet.