De laatste bus op Dolle Dinsdag door Bart Rijnhout

15. Viaductgarage in Duitse handen

Op 28 februari 1942 werd bus '141' aan het eindpunt Hofweg op de korrel
genomen. Aan het verkeer zou men niet zeggen dat het oorlog was, hoewel de fietsers duidelijk de overhand hebben.

Bus '130' op de Hofweg samen met een tram van lijn 9. Let op de verduisterde koplampen van bus en tram, de zogenaamde oorlogsverlichting.

Het meest fantastische uit de ‘Wierenga-verzameling’ zijn de beelden van Duits oorlogsmaterieel in de door hen gedeeltelijk gevorderde garage.

Tot de ontdekking van deze foto’s, hebben we nimmer beelden mogen aanschouwen van het Duitse legergroen op HTM-bodem. Wel zijn er verscheidene documenten (Duitse) die ons een goed beeld verschaffen van de situatie in de jaren 1942/43. Als we de foto’s bekijken zien we allerlei soorten Duitse voertuigen, bussen, stukken geschut, fietsen en nog veel meer. Veel van dit materieel was afkomstig uit Duitsland maar er was ook veel gevorderd materieel. Als we de foto’s goed bestuderen dan zien we op de achtergrond een bus voor het vervoer van militairen, een Opel-Blitz legertruck en een hele reeks fietsen. Een andere opname toont stukken Duits geschut, welke in de garage aan de Viaductweg werden gerepareerd. Let vooral op de massief stalen wielen!

Een opname van een andere kant gezien tonen ons opnieuw het geschut, de Opel en de rest van de inboedel van destijds.

Verder zien we een ‘Tool-set’, een rijdende werkplaats waarin werkbanken zijn aangebracht, lasapparatuur, een compressor en nog veel meer zaken die nodig zijn om rollend materieel in het veld aan de gang te houden. Ook zien we op een van de werkputten een Mercedes-Benz stafcar in reparatie met daarachter een Citroën legertruck, wellicht afkomstig van een vordering uit Frankrijk, is deze wagen via omwegen in Den Haag terechtgekomen.

Gaarkeuken

Als de Duitse keuken genoeg, en zelfs te veel eten over had, dan mochten buurtbewoners het eten komen ophalen. Van deze regel werd dan ook gretig door de bewoners gebruik gemaakt.

Ook HTM-personeel kreeg dagelijks wat voedsel uit de Duitse keuken, daar de mensen zelf weinig te eten hadden en toch op krachten moesten blijven.

Uit het jaarverslag....

Dat het allemaal niet best was in die tijd lezen we onder andere in het jaarverslag over het zware jaar 1945. Het vermeldt overigens een aantal belangrijke feiten. Triest is de lijst van 16 door oorlogsgeweld omgekomen personeelsleden. Vier van hen werden gefusilleerd. Ook triest is een lijst van vermisten, waarop 12 namen van collega’s voorkomen.

In datzelfde jaarverslag lezen we ook dat de kosteloze bijvoeding voor het HTM-personeel ook na de bevrijding nog enige tijd werd gehandhaafd en dat men tegen inkoopprijs andere schaarse goederen kon aanschaffen, zoals schoenen en kleding.

Hoeveel voeding men in die tijd kreeg?

...Een brief van vlak na de oorlog vermeldt daarover: voor langdurige en nachtarbeid 800 gram brood en 500 gram aardappelen; voor zware arbeid 1200 gram brood en 2000 gram aardappelen en voor zéér zware arbeid respectievelijk 2400 en 4000 gram!

Dat was na de oorlog, maar ook tijdens de oorlog was er bijvoeding.

Vanaf eind oktober 1941, tot wanneer konden we zo gauw niet meer achterhalen, kreeg het technisch personeel en later het rijdend personeel per dag 1 warme maaltijd, afkomstig uit een centrale keuken. Verder vonden we een brief in het archief van HTM, van 18 mei 1943 van directie aan Raad van Beheer dat men de hand had gelegd op 11.000 gerookte bokkingen, waarvan elk personeelslid er 5 kreeg.

Een andere brief van 9 April 1945 spreekt over 27 kilo suikerbieten voor iedereen, alsmede 22,5 kilo groente.

In nog een ander schrijven van 15 augustus 1945, gericht aan metaalverwerkende industrieën in Den Haag, wordt gevraagd om 1985 pannen, voor elk personeelslid 1.

Dit geeft een beetje een indruk over hoe men in die tijd moest roeien met de riemen er waren en vaak afhankelijk was van giften!

Rubberbootjes, waarmee de Duitsers naar Engeland wilden oversteken, liggende in de HTM-garage aan de Viaductweg.