De ‘EEN-TOT-VIJF-EN-DERTIGERS’ hebben het in de oorlogsjaren zwaar te verduren gehad. Tal van deze fraaie bussen werden gevorderd en gingen naar Duitsland en zelfs verder weg. Voor allerlei doeleinden wist men deze bussen te gebruiken, maar het sierde deze Haagse bussen te worden ingezet als lijndienstwagens in Duitse steden.

Voorts hebben ze gereden als rijdend postkantoor, voor het Rode Kruis en zelfs als munitie transport.

Een aantal van deze bussen bleef in onze Residentie en voerde tijdens die oorlogsjaren menig passagier over de weg tot aan ‘Dolle Dinsdag"!

Slechts 16 wagens uit deze serie keerde na de oorlog naar Den Haag terug. Tot medio 1950 vormden deze bussen samen met de 112 t/m 141 de ruggengraat van de naoorlogse Autobusdienst-HTM.

In 1950 viel overigens bij HTM het doek over deze serie. De belangstelling van bedrijven van buiten HTM was op dat moment erg groot om de afgeschreven HTM-ers op te kopen.

De foto’s ‘7 en 8' tonen u de ex-HTM ‘35'. Het was de laatste bus uit die serie, een wagen die aan de touringcar ondernemer ‘Betau’s Tours’ (een onderdeel van de firma MERKUS) werd doorverkocht. Daar onderging deze bus ingrijpende veranderingen. De achteruitstap verdween, de instap maakte plaats van een openslaande deur, maar de belangrijkste verandering is de verbouwde voorruit, naar model van de latere AEC’s en Kromhout’s.

Ook de ex-HTM ‘23' verhuisde naar MERKUS in Andelst bij Nijmegen. Ook deze bus heeft de gebruikelijke veranderingen ondergaan.

Zo gingen de 1, 18, 21 en de 24 naar de handel in tweedehands bussen bij de firma Van der Commert in Nijmegen.

De 4 en de 28 vertrokken naar de EDS (Eerste Drentsche Stoomtram Maatschappij).

De 7 en de 22 kwamen in dienst bij de vervoersonderneming ‘Twee Provinciën’ in Ridderkerk terecht.

De ex-HTM ‘22' is daar onder nummer ‘158' in dienst genomen, terwijl de ex-HTM ‘7' als de ‘159' daar is gaan rijden.

De ‘158' is later aan een Kermisexploitant (foto 9) doorverkocht, waar ook de foto is vastgelegd.

De ‘159' is tijdens de Ridderkerk-dagen aan de achterzijde zwaar beschadigd geraakt door een achteropkomende auto.

De wagen werd ‘total-loss’ verklaard en is vermoedelijk gesloopt.

De foto (10) is gemaakt op het garageterrein in Ridderkerk.

Bus ‘8' vertrok naar Dorst in Vlaardingen. De firma Dorst is geen busbedrijf. Vermoedelijk is de bus aldaar omgebouwd tot werkkeet en heeft als zodanig jaren dienst gedaan. Helaas hebben wij geen foto ervan kunnen bemachtigen!

Firma Mulder in het Limburgse Heerlen, die de ex-HTM ‘12' kocht, verbouwde de bus tot een ordentelijke ‘reisbus’. Vermoedelijk heeft de wagen daar na een langdurige ‘reisbus’-periode steun gegeven in het vervoer van arbeiders. In ieder geval laat foto ‘11' duidelijk een flitsende Jac van Dijk ‘48' zien!

Heel bijzonder is bus ‘13' wel. U heeft kunnen lezen dat deze wagen - ondanks vele pogingen - nimmer naar HTM is teruggekeerd. In augustus 1943 is de wagen door de Duitsers gevorderd en vermoedelijk naar Duitsland afgevoerd.

Er zijn berichten die aangeven dat de ‘13' in de omgeving van de Duitse stad Aken dienst heeft gedaan en dat hij rond de bevrijding van Limburg in 1944 voorbestemd werd voor mijnwerkersvervoer.

Daar had men rond die tijd een enorm gebrek aan rijdbare bussen. Vooral door de toename van de kolenwinning moesten heel wat mijnwerkers dagelijks naar de mijnen worden vervoerd.

De ex-HTM ‘13' (foto 12) kwam uiteindelijk terecht bij busondernemer ‘DE VALK’. Bekend met de wetenschap dat de wagen ‘ niet terecht in bezit was genomen ‘ en van het feit dat ondanks berichten van de kant van het Militaire Gezag en HTM, waarop DE VALK nimmer reageerde, bleef de ‘13' als De Valk-37 gewoon voor het mijnwerkersvervoer doorrijden. Diverse acties werden voor de teruggave aangespannen, maar toch is de bus nimmer naar Den Haag teruggekeerd en is later in het niets verdwenen.

Bus ‘17' kwam terecht bij transportbedrijf HUYBRECHTS in Tilburg. Vermoedelijk is de bus daar gebruikt als onderdelenmagazijn of iets dergelijks.

Bus ‘20' (foto 13) is een opmerkelijke uitschieter in deze opsomming.

Marktrijder Van Velzen uit Gorichem verkreeg de bus en verbouwde deze voor een deel om tot vrachtwagen.

In het voorste deel was ruimte genoeg opengelaten voor zo’ 8 à 9 personen en het achterste deel konden talloze marktzaken worden ondergebracht.

De foto is eind 1957 gemaakt en laat zien dat de wagen in een behoorlijke conditie verkeerd.

De ‘25 en 29' kwamen terecht bij een touringcarbedrijf Van Hees in Nispen.

Over het lot van deze bussen is vrijwel niets bekend, dat ze wel in de vijftiger jaren diverse keren zijn gesignaleerd.

De ‘26' ging naar de firma DE TOEKOMST en de ‘27' werd verkocht aan de firma BRONZEMA.

Beide bedrijven hebben niets weg van traditionele busondernemers. Waarschijnlijk zijn de bussen als magazijnruimte aangekocht een verschijnsel dat in die dagen erg in trek was.