27. Een balans is opgemaakt....
Om dit deel van de geschiedenis van de
Autobusdienst-HTM in de donkere jaren te completeren volgt hier een
fragmentarisch overzicht van een aantal bussen die de jaren 1940 - 1945 op de
meest merkwaardige wijze hebben overleefd en nadat deze wagens bij HTM buiten
dienst werden gesteld, opgekocht werden door onder andere particuliere
firmanten.
Tevens ook aandacht voor enkele foto’s van HTM-bussen
die nimmer na de oorlog aan HTM werd teruggegeven, maar die bij betreffende
ondernemers - soms ten onrechte - bleven rijden.
Op zich al een unicum dat er zoveel over onze bussen
bekend is geworden hoewel er helaas niet één voor het nageslacht bewaard is
gebleven!
De tijd waarin door enkelen de gedachten speelde om een
exemplaar te behouden, was verre van rijp. Met name de toenmalige leiding van
HTM had bepaald geen begrip voor voorgenomen gedachtegang...
Wanneer we een nauwkeurig blik werpen op de foto’s dan
moeten we vaststellen dat een aantal bussen, na hun bewogen loopbaan bij de
Autobusdienst-HTM een evenzo ingrijpende periode elders tegemoet ging.
SERIE 86 t/m 99
Om maar bij het begin te beginnen, de meeste bussen uit
de serie 86 t/m 99, die in 1933 bij HTM in dienst kwamen, zijn medio 1943 door
de Duitsche Wehrmacht in ‘huur gevorderd’! Nadat deze bussen bij verschillende
Duitse instanties ‘in dienst’ waren genomen, is vanaf dat moment nagenoeg niets
meer over deze bussen bekend geworden, zij het met enige flarden aan gegevens
die verre van de waarheid af lagen.
Gelukkig is de laatste tijd over het lot van deze bussen
meer informatie beschikbaar gekomen. Door nauwe samenwerking en een flinke dosis
enthousiasme en combinatiewerk, hebben we het volgende kunnen optekenen:
Het is de Minerva ‘92' die na de oorlog door de
Technische Dienst van HTM werd afgekeurd zijnde een schroothoop. Deze wagen was
geheel onttakeld uit Duitsland teruggekeerd en eigenlijk niet meer de moeite
waard om weer op de weg te brengen. De TD haalde elk bruikbaar onderdeeltje er
af en bestemde de rest van de bus voor sloop en bood het als zodanig te koop
aan.
De Leidsche Autobusondernemer ELTAX, die evenals menig
ondernemer alles op alles zette om maar aan bussen te komen - hoe oud en
versleten dan ook - zag echter wel heil in de resten van de ‘92'.
Het chassis werd geheel onder handen genomen en de ELTAX
liet er een nieuw carrosserie op bouwen.
Als de ELTAX-’59' is de bus in dienst genomen en heeft
tot medio 1959 naar tevredenheid zijn plicht gedaan.
Een twee ‘trambus’ afkomstig van HTM ging
eveneens over naar de ELTAX. We hebben het over de Minerva-’97' die in ernstige
staat van verval was en eveneens na de Duitse schermutselingen in 1946 bij HTM
terugkeerde.
Een oogopslag was voor de TD-ers voldoende. Het was niet
haalbaar de wagen voor te dragen voor herstel en werd spontaan afgekeurd.
Kort daarna is de bus ter verkoop aangeboden en de ELTAX
vond dat het verwaarloosde geheel goed genoeg bleek om na wat reparatiewerk in
het Leidse wagenpark te worden opgenomen.
Daar verbouwde men het front en achterzijde, knapte de
rest van het carrosserie op en plaatste er een GMC-benzine motor in. Deze bus
was overigens zonder motor van HTM overgenomen.
Er waren na de oorlog legio GMC-motoren beschikbaar
gekomen afkomstig uit achtergelaten Amerikaanse legertrucks, waamee het
bevrijdingsleger door heel Europa was getrokken. Wegens een zéér slecht
carrosserie heeft men deze bus, die men als de ELTAX-’58' in dienst had genomen,
al in 1948 van de sterkte afgevoerd.
SERIE 100 t/m 111
Over de serie 100 t/m 111 is eveneens niet al te veel te
vertellen. In 1936 kwamen deze bussen bij HTM in dienst, maar in de
oorlogsjaren, in 1943 zijn ze allen in handen van de bezetter gevallen.
Alleen de ‘109' en pas later geheel onverwachts, de
‘105' kwamen na de oorlog bij de afdeling KRIJGSBUIT terecht.
De ‘105' (foto 3) ontsprong de dans en kwam als enige
wagen uit die serie terug in dienst bij HTM. Daar ondervond de wagen een forse
verbouwing waarbij men een achter- en uitstap deur inbouwde.
De ‘109' is daarop van de afdeling Krijgsbuit en via
allerlei merkwaardige omwegen tenslotte in het niets verdwenen. De wagen is
nimmer bij HTM teruggekeerd.
Er is nooit meer iets van deze bus vernomen en
aangenomen mag worden dat men de bus heeft gebruikt om de onderdelenvoorraden er
mee aan te zuiveren.
Ver na de oorlog werd bekend dat het chassis van HTM-bus
‘100' bij de Marnedienst, actief in het noorden van Nederland, terecht was
gekomen. Die busondernemer liet er een voor die tijd betrekkelijk modern
carrosserie op bouwen (foto 4) en stelde deze bus als de ‘44' in dienst.
Tot ver in 1955 is deze bus daar in dienst gebleven.
Ook de HTM-’103' werd gelokaliseerd. In 1945 schijnt
deze wagen bij busondernemer ‘Op ‘t Broek’ zijn terechtgekomen. Ook is bekend
dat in 1951 de bus door de leiding van Op ‘t Broek naar carrosseriebouwer DE
GROOT is gebracht waar opdracht werd gegeven de bus van een nieuw carrosserie te
voorzien.
Als de ‘8' (foto 5) heeft deze met een robuust uiterlijk
nog vele jaren duizenden kilometers gereden.
|
 |
Dus we konden nagaan dat de ex-HTM 103 in
1951 bij 'Op 't Broek' dienst heeft gedaan. Bij een onderzoek tussen
foto's van de vervoersmaatschappij IAO komen
we de
ex-103 opnieuw tegen maar nu in
de IAO
kleuren. Waarschijnlijk heeft
deze wagen, nadat hij dienst bij 'Op 't Broek' had
gedaan , IAO als nieuwe eigenaar gekregen. Opnieuw valt een
puzzelstukje op zijn plaats!
|
Voor de rest is er van deze serie bussen niets meer
bekend geworden.
SERIE 1 t/m 35
