OVERZICHT:

35 t/m 50 Minerva/ARM 1929-1939,

51 t/m 55 en 56 t/m 60 Minerva/ARM 1929-1940,

61 t/m 64 Minerva/ARM 1930-1940,

65 t/m 85 Minerva/ARM 1930-1939,

86 t/m 99 Minerva/Allen 1933-1940,

100 t/m 111 Kromhout/Beynes 1936-1949,

1 t/m 15 en 16 t/m 35 Kromhout/Verheul 1937-1950 en de

112 t/m 141 Kromhout TB-4 1939-1954.

Over de serie 35 t/m 50 (Minerva’s) blijkt over hun acties in de oorlogsjaren helaas weinig bekend te zijn.

Serie 35 t/m 50, Minerva/ARM 1929-1939

Kort voordat de Duitsers ons land binnenvielen, viel voor deze serie bussen het doek. Een uitzondering vormde bus ‘47' (en mogelijk nog enkele andere wagens). Dat blijkt althans uit een foto die wij in dit verhaal plaatsten, welke uit een raam van een hoger geleden etage werd gemaakt vanuit het hoofdbureau van Politie aan het Alexanderveld in Den Haag. Op dit betreffende foto zien we een aantal bussen uit voorgenomen serie. We weten ook dat de foto is vastgelegd aan het begin van de oorlog en wellicht enige dagen vóór de afkondiging van de oorlogsverklaring.

 

Opendak Minerva nummer 53.

Toen de oorlog uitbrak bleek voor deze bussen ineens veel werk te zijn, doch toen de bezetter een vervroegd speruur instelde waren deze bussen ineens overkompleet geworden. De wagens reden namelijk vervangende ritten voor de tram, omdat de Duitsers bang waren voor de vonken die de bovenleiding op bepaalde kontakten maakte, veroorzaakt door de stroomafnemers van de trams. Deze vonken zouden de aandacht van overvliegende vliegtuigen kunnen trekken.

Vanaf dat moment kwamen de 56 t/m 59, evenals de bussen 51 t/m 55 die tramritten vervingen, in een reservebestand terecht.

Intussen had men bus ‘60' aan de Duitsers (moeten) verkopen.

In het jaar 1941 moesten de bussen ‘56'. ‘58' en de ‘59' in de openlucht op de Fruitweg worden gestald, omdat de Duitsers stelselmatig meer en meer ruimte in de werkplaats aan de Viaductweg vorderde.

De 51 t/m 55 en de 57 werden eerst in de remise Scheveningen opgeslagen maar later verhuisden deze wagens naar een loods bij het station Hollandse Spoor.

Op 22 juni 1942 vertrokken als voorboden, de bussen ‘56', ‘58' en de ‘59' naar Vught, deze bussen kwamen later terecht bij de SS in Ede.

Drie dagen later viel het doek voor de rest van de bussen. De 51 t/m 55 en de 57 moesten naar Breda worden overgebracht.

 

Serie 51 t/m 55 en 56 t/m 60, Minerva/ARM 1929-1940.

De ‘56' en de ‘58' bleven evenwel verhuurd voor de SS rijden, doch na de oorlog zijn deze bussen in het niets verdwenen en onvindbaar gebleven.

In de loop van 1945 keerde de ‘55' terug - naar vermoedelijk enige tijd bij de Binnenlandse Strijdkrachten in Aalsmeer te hebben gereden - naar HTM terug. De wagen werd evenwel direct afgekeurd en de mensen van de TD hebben alle nog bruikbare onderdelen er af gehaald en zo kon het restant van de ‘55' op 6 November 1946 toch nog aan een particulier in Bergen op Zoom worden doorverkocht.

Op 10 juni 1947 keerde geheel onverwachts de Minerva ‘58' terug naar Den Haag. Deze bus was in zwaar gehavende toestand in het Duitse Braunschweig teruggevonden. De Nederlandse Spoorwegen brachten evenwel een bedrag van ƒ 84,50 in rekening voor transport.

Ook deze bus werd op alle bruikbare delen geplukt en in de zomer van 1947 door HTM zelf gesloopt.

Van de overige bussen uit voorgenoemde serie’s werd taal noch teken vernomen, doch het zal duidelijk zijn dat deze bussen met hun grote open daken, uitstekend bij de bezetters in de smaak vielen, omdat tijdens een rit het dak kon worden opgeschoven zodat men zéér goed aan luchtwaarneming kon doen!

Serie  61 t/m 64, Minerva/ARM 1930-1940.

Over de serie 61 t/m 64 is helemaal weinig te vertellen. Op 24 oktober 1939 werden deze leuke kleine busjes afgekeurd en bedrijfswaardig opgelegd voor bijzondere omstandigheden in verband met de mobilisatie.

In juni 1940 golden echter andere bijzondere omstandigheden en werden de ‘61', ‘62' en de ‘64' door de RIJKSVERKEERSINSPECTIE opgeroepen om op het Malieveld te verschijnen. Daar werden de busjes getaxeerd, waarna verkoop aan de Duitsers volgde. Van vrijwilligheid was hier niet ter sprake, men werd gewoon opgeroepen!

Nadien werd nimmer meer iets van deze busjes vernomen.

De serie 65 t/m 85 was bij de Duitsers eveneens erg in trek. In 1939 werden deze bussen, nadat al eerder de Minerva ‘66' (de eerste HTM-bus met dieselmotor) en de ‘74' in de remise Lijsterbesstraat opgelegd. Na diverse oorlogstaken in de meidagen van 1940 te hebben verricht, raakte bus ‘84' in Kapelle nabij Krefeld in Duitsland defect. Daaruit blijkt dat een aantal wagens uit deze serie voor oorlogsdoeleinden werden ingezet.

Per 15 juni 1941, nadat de garage voor een deel door de Duitsers was gevorderd, werden de 72, 73, 75 t/m 81, 83 en de 85 noodgedwongen in de openlucht aan de Fruitweg gestald. De bezetter eiste van HTM dat deze bussen gereed gehouden dienden te worden om op aanwijzing direct te kunnen worden ingezet.

De ‘71' en de ‘82' werden eerst in de remise Scheveningen gestald doch later in een loods nabij station Hollandse Spoor.

Op 4 juli 1942 werden de ‘17' en de ‘85' aan de Duitsers verhuurd en vertrokken naar de Willem I kazerne in Den Bosch en later naar de SS in Ede.

De Duitsche Wehrmacht had deze bussen dringend nodig!

Serie 86 t/m 99, Minerva/Allen 1933-1940.

In 1942 moest HTM ook de ‘81' aan de NSDAP verkopen, die de bus als propagandawagen in dienst wilde nemen. Aldus werd de bus omgebouwd, met luidsprekers voorzien en op strategische punten ingezet.

Op 15 februari 1944 werd de ‘81' weer in de garage aan de Viaductweg geplaatst, wegens een aantal defecten, waarna de NSDAP de velgen en banden overplaatsten op een andere voor dit doel gevorderde bus, namelijk de trambus ‘97'.

Op 22 februari 1944 kocht de Duitsche Wehrmacht bus ‘82', nadat de wagen enigszins was opgeknapt. De bussen ‘72', ‘73', ‘75', ‘76' en de ‘77' werden in de politiekazerne aan de Wassenaarseweg gestald ten behoeve van de NSKK, terwijl de Reichskommisser de ‘78', ‘79', ‘80' en de ‘83' tot zijn beschikking hield.

Deze laatste vier bussen uit deze serie werden in 1944 in verkoop gevorderd (!), waarbij de ‘80' bij de Deutsche Dienstpost terechtkwam.

Kort na de bevrijding werden door de vijand de ‘72', ‘75', ‘76 ‘ en de ‘77' bij de onttakelde ‘81' in de garage geplaatst, waar de wielen en banden werden verwijderd en door de bezetter meegenomen.

De carrosserieën van de wagens waren min of meer ernstig beschadigd.

Serie 100 t/m 111, Kromhout/Beynes 1936-1949.