Rondje stads- en streekvervoer in Nederland 2017-2018 (deel 6: Utrecht)

 

Beste Marty en mede-busliefhebbers,


 

In de tijd dat ik mij in een steeds groter wordende omgeving van mijn woonplaats voor openbaar vervoer begon te interesseren, kon je zelfs in de kleine provincie Utrecht allerlei soorten busbedrijven tegenkomen: een gemeentelijk OV-bedrijf (het Utrechtse GEVU; later GVU), een particuliere stadsvervoerder (Nefkens te Amersfoort), een grote NS-dochter (NBM), een kleinere NS-dochter waarvan een enkele lijn vanuit westelijke richting tot in Utrecht doordrong (Citosa), particuliere bedrijven van groot tot klein (Maarse & Kroon, Tensen, De Haas, WABO, VAVO (op het laatst aangekocht door het Amerikaanse Greyhound!), VAGU) en een exploitant die een samentreksel was van meerdere bedrijven (TP).


 

In de periode daarna, tot aan de eeuwwisseling, bleven na diverse overnames, fusies en herverkavelingen in deze provincie alleen GVU en Connexxion over. Connexxion was ontstaan door samenvoeging van een aantal voormalige NS-dochterbedrijven, waarvan de aandelen tussentijds door de Nederlandse staat waren overgenomen (later werden deze verkocht aan het Franse Transdev).


 

Ook hier brak de tijd van aanbestedingen in het stads- en streekvervoer aan, zowel door de provincie als door de stadsregio voor Utrecht en omstreken, die naar de naam Bestuur Regio Utrecht (BRU) luisterde. Hierdoor verschenen er een aantal jaren lang ook bussen van BBA (vanaf dienstregeling 2003) en Stadsvervoer Nederland (vanaf dienstregeling 2005). Stadsvervoer Nederland, dat in de centrumstad van haar vervoergebied, Amersfoort, juist níet de stadslijnen reed, was opgericht door een aantal vroegere gemeentelijke vervoerbedrijven, met financiële steun van de Volker Stevin Groep. Maar uit angst, door wederkerige aanbestedingen de eigen lijnen kwijt te raken, trokken de deelnemende stadsvervoerbedrijven zich geleidelijk terug en was Stadsvervoer Nederland uiteindelijk niet meer dan een nevenactiviteit van het Nijmeegse NOVIO. Doordat Connexxion met ingang van 2007 zowel NOVIO als het GVU opkocht, kwam ook Stadsvervoer Nederland in handen van Connexxion. De overwinning voor Connexxion was compleet toen eind 2008 de nieuwe aanbestedingen door zowel de provincie als het BRU werden gewonnen.


 

Maar vooral in het BRU-gebied was de vreugde van korte duur. De concessie gold slechts voor enkele jaren en ondanks een verbeten strijd, die de afloop vertraagde, moest Connexxion, samen met dochterbedrijf GVU, eind 2013 het stokje hier overdragen aan Qbuzz.


 

Qbuzz was verplicht tot overname van de gele, van “U-ov”-opschriften voorziene bussen die door Connexxion eind 2008 voor de streeklijnen in het BRU-gebied waren aangeschaft: maar liefst 131 VDL Ambassadors, alsmede een elftal gelede Mercedes Citaro-bussen. Ook de trams van de lijnen 60 en 61 tussen Nieuwegein-Zuid resp. IJsselstein (waaronder op dat moment ook nog enkele voormalige Weense trams voor de extra sneldienst op lijn 60 in de spits) kwamen bij Qbuzz terecht.


 

Op de Utrechtse (voor)stadslijnen moest echter het gehele, grotendeels oude, wagenpark van het GVU worden vervangen. In hoofdzaak maakte Qbuzz hiervoor dezelfde keuze als voor Groningen/Drenthe: Mercedes Citaro-bussen, waarbij de gelede exemplaren een krappe meerderheid gingen vormen. Voor de zeer drukke lijn 12 en enkele omlopen van lijn 28 bleven voor een korte tijd nog dubbelgelede ex-GVU Van Hool-bussen rijden om vervolgens door nieuwe bussen van hetzelfde type te worden vervangen. Voor enkele stille stads- en streeklijntjes kwamen kleine Mercedes Sprinter-bussen beschikbaar, maar op de binnenstadslijn (alias “museumlijn”) 2 werd zo spoedig mogelijk begonnen met het inzetten van elektrische Optare-midibussen.


 

Ook stadslijn 1 is inmiddels geëlektrificeerd: hiervoor zijn nieuwe bussen van fabrikant EBUSCO aangeschaft. Doordat het vervoer in het voormalige BRU-gebied stevig doorgroeide, werd het aantal gelede Citaro’s iets uitgebreid en werden ook op verschillende momenten vrijgekomen bussen uit Groningen/Drenthe aan de vloot toegevoegd: tien niet-gelede Mercedes Citaro-bussen, die door kleine verschillen in de kleurstelling en een wagenparknummer dat met 3… in plaats van 4… begint, goed te onderscheiden zijn van de overige Utrechtse bussen van dit type; drie dubbelgelede, hybride Hess-bussen (oorspronkelijk ook voor Utrecht besteld in een eerdere fase van de moeizaam verlopen concessieverlening) voor spitsversterking op lijn 12 en enkele verlengde Mercedes Sprinter-bussen (met dubbele achteras), die tussentijds nog bij Syntus in deze provincie waren ingezet en inmiddels op de Utrechtse lijntjes 15 en 16 rijden. Recentelijk is ook hulp van Pouw ingeroepen om extra spitsritten van lijn 12 en ritten op lijn 18 te verzorgen. Hiertoe is een aantal uit Amstelland/Meerlanden vrijgekomen, gelede Mercedes Citaro-bussen van Connexxion aangekocht, door zowel Qbuzz als Pouw, en in de gele U-ov-kleur beplakt.


 

Vanaf 9 december a.s. zal Qbuzz opnieuw extra materieel nodig hebben omdat een aantal lijnen in de oostflank van het tot dan toe door Arriva te bedienen vervoergebied Drechtsteden/Alblasserwaard/Vijfheerenlanden, vanwege een provinciale herindeling, aan U-ov wordt toegevoegd.


 

De opdrachtgevende bevoegdheid van het BRU is inmiddels, na al wat tussentijdse wijzigingen in de gebiedsverdeling, doorgeschoven naar de provincie. En ook de overgebleven provinciale lijnen raakte Connexxion kwijt. Ten gevolge van het juridisch getouwtrek dat ook deze aanbesteding met zich meebracht, wist Syntus pas ongeveer een maand tevoren zeker dat zij deze Utrechtse lijnen zou overnemen. De provincie nam er dan ook genoegen mee dat het nieuwe wagenpark van Syntus Utrecht eind 2016 nog slechts voor ongeveer de helft beschikbaar was.


 

Op de door Syntus genomen noodmaatregelen (inzet van een samenraapsel van bijna afgedankte VDL Ambassador-bussen, alsmede Mercedes Citaro-bussen en de reeds genoemde verlengde Mercedes Sprinter-busjes met een Gronings/Drents verleden, MAN/Ceatano-bussen čn MAN Lion’s City-aardgasbussen die in verschillende perioden in mijn eigen Delftse omgeving hadden gereden) ga ik niet uitvoerig in omdat mijn voor deze reeks uitgekozen filmronde in een latere periode van 2017 aanving.


 

Uiteindelijk domineren moderne Setra-bussen in het wagenpark dat Syntus voor deze provincie heeft aangeschaft. Maar omdat de Setra’s te hoog zijn voor het tunneltje dat de lijnen 50 en 80 (en aanvankelijk ook 83) bij station Veenendaal-De Klomp moeten passeren, is er ook een groep VDL Citea-bussen aangekocht, die dan ook hoofdzakelijk in het oostelijk deel van de provincie worden ingezet. Voor een aantal stille lijnen verschenen IVECO Rosero-busjes. En de eerste elektrische bussen, van het Chinese merk BYD, rijden te Amersfoort.


 

In het bijzonder op de spits- en schoollijnen worden veel diensten van Syntus Utrecht door onderaannemers uitgevoerd. Aanvankelijk waren dit Tourquase, Pouw en Besseling, waarvan de eerste twee ook voor Connexxion hadden gereden en de laatste in een verder verleden voor Stadsvervoer Nederland. Deze bedrijven hadden daardoor nog eerder voor de lijndienst ingezet materieel beschikbaar, maar schakelden in de loop van 2017 over naar dezelfde bussen uit de nieuwe Syntus-series, met dien verstande dat voor de door Tourquase uit te voeren sneldiensten tussen diverse wijken van Amersfoort en Utrecht-Uithof (en daarmee ook voor de niet erg druk gebleken zomerlijnen naar het Henschotermeer!) en voor enkele door Pouw uit te voeren diensten langere Setra-bussen, met dubbele achteras, werden aangeschaft. Later kreeg Pouw zelfs een viertal nieuwe gelede Mercedes Citaro-bussen voor inzet in de provincie Utrecht. Op lijn 106 tussen Nieuwegein en Gouda viel Pouw daarentegen terug van IVECO Rosero-materieel op kleinere VDL Midcity-Mercedesbusjes; de Rosero’s zouden te groot zijn voor de weggetjes langs deze lijn; blijkbaar zijn deze er in de loop van de tijd niet busvriendelijker op geworden want in de TP-tijd presteerde men het nog, op dezelfde route met normale streekbussen te rijden.


 

Inmiddels is het busbedrijf van Tourquase overgenomen door Pouw en het failliete Besseling door Van Kooten.


 

 

Tijd voor de plaatjes:

  • Besseling, en nu dus Van Kooten, gebruikt onder meer de Setra-bus 1645 voor de nogal lange (voornamelijk) spitslijn 272 tussen Bunschoten-Spakenburg en Utrecht-Uithof via Baarn en Soest. De betreffende bussen rijden volledig in Syntus-uitvoering en bevatten, voor zover ik heb gezien, geen opschriften van een ander busbedrijf.

  • Bij station Gouda kwam ik het Midcity-busje met kenteken 45-BKF-1 tegen, dat door Pouw wordt ingezet op Syntus-lijn 106.

  • Incidenteel wordt Pouw ook ingehuurd voor inzet van klein materieel ten behoeve van Qbuzz/U-ov. Zeer recentelijk (3 december j.l.) waren de elektrische Optare-busjes blijkbaar niet inzetbaar op lijn 2 en was een van de kleine Mercedes-bussen die dit opvingen, bus 111 van Pouw.

  • Na de afgelopen zomer werden enkele maatregelen van kracht om de busverbindingen met Utrecht-Uithof, dat de peperdure tram voorlopig nog zal moeten missen, te verbeteren. Hiertoe werd door Pouw een groepje gelede Mercedes Citaro-bussen overgenomen die voor Connexxion in Amstelland/Meerlanden hadden dienstgedaan. Hiervan zijn de wagens 348, 350, 351, 352 en 353 afgebeeld, steeds dienstdoende op U-ov-lijn 12 of 18, hetwelk in eerste instantie op papier moest worden aangegeven.

  • Van de nieuwe, voor Syntus rijdende, gelede Mercedes Citaro-bussen bij Pouw trof ik de wagens 1201 en 1202 aan; een van de lijnen waarop deze bussen vaak spitsritten rijden, is lijn 102 tussen Woerden en Utrecht, voortgekomen uit een oude Citosa-route, een route waarop destijds, vanwege de krappe omlooptijd, nog lang met een conducteur werd gereden.

  • Een van de Setra-bussen die door Pouw op Syntus-diensten worden ingezet, is bus 1654: ogenschijnlijk Syntus-bussen, maar de naam Pouw is onder meer op de voordeur aangegeven.

  • Veel groter is het aantal drieassige Setra-bussen waarmee Pouw Syntus-diensten rijdt. Deze zijn echter in meerderheid eerst bij Tourquase gaan rijden. Op de foto’s respectievelijk bus 1703 op lijn 202, vanaf Amersfoort-Nieuwland aangekomen bij het WKZ (Wilhelmina Kinder Ziekenhuis) te Utrecht-Uithof, bus 1712 op dezelfde locatie als schoollijn 623 vanaf Amersfoort-Paladijnenweg, bus 1723 op de Leusderweg te Amersfoort, onderweg van Utrecht-Uithof naar Amersfoort-Kattenbroek, bus 1724 op station Utrecht Centraal na aankomst als lijn 681 vanaf het Van Hoornbeeck/Lodenstein College te Amersfoort en een van de naderhand rechtstreeks bij Pouw in dienst gekomen, extra exemplaren op een parkeerterrein nabij station Utrecht Centraal.

  • Van Qbuzz zag ik bij het WKZ de oorspronkelijk in Groningen/Drenthe ingezette Mercedes Citaro-bus 3195, hier als spitslijn 72 onderweg van Nieuwegein naar Amersfoort. De gelede Citaro-bus 4103 stond klaar voor een rit op lijn 287 naar Vianen-Lekbrug.

  • Uit de nabestelling van gelede Mercedes Citaro-bussen voor Qbuzz/U-ov filmde ik de wagens 4173 en 4176.

  • Vervolgens de dubbelgelede Van Hool-bus 4207 als lijn 28 bij het Jaarbeursplein te Utrecht.

  • De dubbelgelede Hess-bussen van Qbuzz laten zich weinig zien: in het voorbijrijden een “shotje” van bus 4220, die zich als reservebus voor lijn 12 richting De Uithof gaat opstellen.

  • Op de volgende foto’s zet Qbuzz de kleine Mercedes Sprinter-tandemasser 4371 op lijn 16 in en diens soortgenoot 4372 – wat minder gebruikelijk is – op lijn 2.

  • Merkwaardig genoeg zijn de direct opvolgende wagennummers gebruikt voor enkele ex-Connexxion gelede Mercedes Citaro-bussen: na wat vergeefse moeite kreeg ik uiteindelijk bus 4373 op de film, na binnenkomst als extra bus op lijn 12 in de middagspits.

  • Ook een plaatje van een van de oorspronkelijk door Connexxion in het BRU-gebied ingezette gelede Mercedes Citaro-bussen: in dit geval bus 4556 op een (op het laatst) drukke middagrit van lijn 52 naar Amserfoort.

  • Bus 4606 is afgebeeld als vertegenwoordiger van de serie EBUSCO-bussen die op lijn 1 dienst doet.

  • Op de Stadsring te Amersfoort rijden bij Syntus de Setra-bus 1082 en de elektrische BYD-bus 1903 achter elkaar.

  • Afgebeeld op station Amersfoort is de Setra-bus 1610 als stadslijn 1, die qua omloop veelal is gecombineerd met de vroegere Tensen-lijn 70 vanuit en naar Hilversum.

  • Lijn 74 binnen Soest doet een beetje denken aan Tensen-lijn 71, een lijn die in lang vervlogen tijden door middel van een dubbele aansluiting een variant bood op de route van lijn 70 en die ook wel met een kleinere bus werd geëxploiteerd; tegenwoordig gebeurt dat met een IVECO Rosero-bus, in dit geval bus 1807. Bij station Woerden kon ik zelfs drie Rosero-busjes naast elkaar filmen, van links naar rechts de wagens 1811, 1804 en 1803, met lijnnummers 3 en 5.

  • Vervolgens nog een paar plaatjes van de BYD-bussen 1902 en 1903 op stadslijn 3 te Amersfoort resp. lijn 17 tussen Amersfoort en Leusden.

  • Van Kooten rijdt inmiddels met IVECO Rosero-busje 1800 op lijn 19 tussen station Amersfoort en begraafplaats Rusthof heen en weer. Op de dag dat ik dit filmde, had de bus een briefje met het Van Kooten-wagennummer 201 bij zich.

  • Ook reed – omdat het vakantietijd was – lijn 356 tussen station Amersfoort en het Nationaal Militair Museum te Soesterberg. Hiervoor zette Van Kooten Setra-bus 1641 in, voorzien van een briefje met het eigen wagennummer 202.


 

In het nieuwe dienstregelingsjaar vervolgen we onze “reis” door de Nederlandse provincies.


 

Goede feestdagen toegewenst en groeten,


 

Dick

(c) OV in Boskoop - Alle rechten voorbehouden-Overname in gedrukte of digitale vorm zonder toestemming niet toegestaan