|
De geschiedenis van het openbaar vervoer in Malta in een
notendop
Voordat bussen op onze wegen zelfs maar konden worden gezien waren de
spoorwegen, een paar vrachtwagens en taxi’s aangedreven door paarden de
voornaamste vormen van vervoer.
Onze primitieve bussen begonnen hun diensten in 1905. Deze introductie had een
grote invloed op de spoorwegdiensten. Bussen werden steeds populairder en de
trein werd duurder om te exploiteren. Met het gevolg dat op 31 maart 1931 de
laatste trein van Rabat naar Valetta reed. Men kan deze trein in 1 van onze
musea nog steeds bewonderen.
In 1905 kreeg een zekere meneer Spiteri toestemming om bussen vanuit de UK te
importeren voor een busdienst tussen Valletta en St. Andrew. Dit omdat, zoals u
waarschijnlijk weet, Malta in het bezit was van een militaire en marine basis en
vervoer dus essentieel was.
Als eerste importeerde hij 6 Engelse Thornycroft bussen voor de dienst tussen
Valletta en St. Andrews. Later kwamen er nog eens bussen met 27 zitplaatsen en
dubbeldekkers met 36 zitplaatsen van Thornycroft voor de dienst tussen Valletta
en St. Julians. Deze eerste bussen werden uitgevoerd in een groen-gele kleur met
een zwarte band. Gedurende deze periode hebben diverse Maltese mensen chassis
van vrachtwagens aangekocht en deze verbouwd tot bus, zodat in korte tijd meer
verschillende bustypes diensten uitvoerden vanuit dorpen naar Valletta.
In 1920 importeerde de B.M.C. (British Motor Company) 6 Daimlers, vrachtwagens
van een ton met solide banden, en verbouwde deze tot bus. Deze wagens waren erg
oncomfortabel en daarom niet erg geliefd.
In 1921 werd een openbaar vervoerbedrijf opgericht, genaamd Cottonera Motor Bus
Co. De directeur was een zekere meneer William Soles wie vergunningen wist te
krijgen om diensten uit te voeren van Cottonera naar Valletta.
Hun eerste 2 bussen waren een Amerikaanse Chevrolet en een Ford V8 met houten
carrosserieën, gemaakt door lokale timmermannen en monteurs, of zoals ze later
genoemd werden: carrosserie bouwers. Gedurende deze periode werden verschillende
timmermannen aangemoedigd om bussen voor het openbaarvervoer bedrijf te komen
maken, hierdoor kon dit bedrijf zijn bussen snel uitbreiden.
In 1929 gingen er regels gelden voor het openbaar vervoer. Hierdoor kwamen er
regels voor afmetingen, types, kleuren, capaciteit, etc.
In 1930 waren er totaal 385 openbaar vervoerbussen met vergunning. De financiële
positie van de eigenaren van de bussen was echter kritiek. Deze situatie kon
worden afgezien aan de staat van de voertuigen. Verschillende bedrijven werden
opgeheven en iedere eigenaar moest dus op eigen initiatief gaan werken. Dit
leidde tot een concurrentie strijd tussen chauffeurs. Ze deden hun best om
teveel passagiers mee te nemen en door snelheidsrecords te breken probeerden ze
meer ritten uit te voeren, dit niet zonder gevaar voor de passagiers. De
chauffeurs en hun conducteurs weigerden soms halverwege zelfs om verder te
reizen als het hun uitkwam. Deze acties leidden hen diverse malen naar de
rechtbank en leverden zware boetes op. Deze factoren leidden zelfs tot ruzies
tussen chauffeurs. Dit beïnvloedde het inkomen van vele eigenaren omdat sommige
chauffeurs thuiskwamen met een zak vol geld, en anderen nog niet eens genoeg
hadden om de dagelijkse kosten te kunnen betalen.
In 1931 werd een soort toezichthouder opgericht. Deze toezichthouder slaagde er
in om discipline af te dwingen, dienstregelingen en introduceerde ook nog nieuwe
routes. Hierdoor werden de diensten steeds efficiënter uitgevoerd. Eigenaren van
bussen werden trots op hun bussen en begonnen met meer pk’s. Ze hielden hun
bussen in goede conditie, versierden ze en gaven ze namen van koninginnen,
opera’s, oorlogsschepen, etc. Elke route had een eigen kleur. De bussen werden
zowel van buiten als van binnen heel schoon gehouden.
In deze periode was de enige buitenlandse onderneming die deel uitmaakte van het
openbaar vervoer in Malta de B.M.C.
Een reorganisatie van het openbaar vervoer kwam op de agenda van de
toezichthouder te staan. Diverse mogelijkheden en ideeën werden onderzocht. Het
eerste idee was dat het aantal bussen moest worden vermeerderd. Een ander idee
was dat het openbaar vervoer een nationaal bedrijf moest worden, of dat groepen
buseigenaren zich moesten organiseren.
Uiteindelijk werd besloten dat het aantal lijndienstbussen moest worden
uitgebreid naar 500 en dat ze moesten werken vanuit een georganiseerde groep van
buseigenaren, volgens de regels die opgesteld werden door de toezichthouder.
Deze beslissing leidde tot protesten en stakingen, verlies van geld en tijd.
Uiteindelijk werden de bus eigenaren het eens met het besluit van de
toezichthouder en de B.M.C. stemden in om samen te werken met de Sliema Bus
Company. Later deed de B.M.C. een poging om het monopoly te krijgen op alle
routes van Sliema. Ze gaven de regering zelfs te kennen dat ze zouden stoppen op
Malta en hun bussen naar Cairo zouden verhuizen tenzij ze de Sliema-routes
zouden krijgen. Deze situatie tussen B.M.C. en de Sliema Motor Bus Co duurde
niet lang omdat de B.M.C. de hoop op een monopoly verloor, en ze hun lokale
belangen vervolgens verkochten aan Joseph Gasan, een zakenman.
Afgezien dat hij alle belangen van B.M.C. in Malta overnam slaagde hij er in om
1 voor 1 alle bussen van de Sliema Motor Bus Co over te nemen. Door lage prijzen
dankzij zijn tactieken als zakenman kreeg hij zodoende het monopoly over de
Sliema-routes. Hij vormde een gedisciplineerd management, een centrale stalling
en een werkplaats, allemaal onder zijn supervisie. Hij verving de meest
oncomfortabele bussen. Na WOII kocht hij Ford V8 chassis van het leger en
importeerde nieuwe Wayne carrosserieën voor 40 passagiers uit Canada, welke hij
in z’n eigen werkplaats in Zaïre samenvoegde tot bussen.
Hij verkreeg meer vergunningen zodat hij er in totaal 110 bezat. Hij importeerde
nieuwe Thames chassis en hun carrosserieën werden gebouwd door een zekere Joseph
Aquilina in Paola. Deze Ford Thames bussen konden 36 passagiers vervoeren.
In 1955 begon hij met de verkoop van zijn bussen aan individuen voor de som van
Lm 3500 tot Lm 4000, elke bus apart geprijsd volgens de conditie van het
voertuig.
Toen hij al z’n bussen verkocht had hielp hij de nieuwe eigenaren door ze te
organiseren in een bedrijf en ze hielp hun werkzaamheden op te starten.
In 1971 trad er een nieuwe regering aan met Dom Mintoff als minister president.
Eén van zijn prioriteit verkiezingsonderwerpen was een reorganisatie van het
openbaar vervoer. Een studie hiernaar werd uitgevoerd en besloten werd dat al de
OV-bussen moesten fuseren in 1 groep zodat iedere eigenaar hetzelfde inkomen zou
krijgen. Er werden bijeenkomsten gehouden met delegaties van de General
Transport Union (GTU), en deze informeerden op hun beurt de buseigenaren over de
voorgenomen plannen.
Dit leidde tot protesten en discussie en zelfs stakingen, maar deze haalden niks
uit. Een ander voorstel werd door de GTU gedaan: voor een periode van 1 jaar
zouden alle OV-bussen in 3 groepen worden gefuseerd, en weer een jaar later zou
dan 1 groep moeten ontstaan. Het idee hierachter was dat als gedurende 1 jaar
iedereen tevreden zou zijn (dus regering, het publiek en de bus eigenaren), de
regering wellicht zou beslissen om dan de 3 groepen maar in stand te houden.
Dit voorstel haalde het, en in 2 maanden tijd werden de voorbereidingen
getroffen en werden er 3 groepen gevormd, elk onder de leiding van een comité.
Elk comité deed zijn best om efficiënte diensten te bieden en het resultaat was
erg bevredigend. Het jaar ging voorbij en er gebeurde niks om 1 groep te vormen.
Een dienstrooster welke was opgesteld door het ministerie van de minister
president circuleerde onder de bus eigenaren, gebaseerd op 2 dagen werken en 2
dagen vrij, iedere eigenaar moest op eigen initiatief onder toezicht van de
politie en comité werken. Deze situatie leidde tot een competitie tussen
buschauffeurs waarbij zoveel mogelijk passagiers werden vervoerd. Zo gebeurde
het dat er 70 (of meer) passagiers in een bus voor 40 personen vervoerd werden.
Dit leidde er toe dat verschillende bus eigenaren hun bussen voor een zacht
prijsje van de hand deden. Anderen hielden hun bussen in de garage met als
consequentie dat ze zware boetes moesten betalen omdat ze niet aan hun plicht
voldeden zoals dat in hun vergunning vermeldt stond. Deze situatie duurde langer
dan 3 jaar, de bus eigenaren waren dit inmiddels spuugzat en belegden diverse
algemene vergaderingen om dit bespreekbaar te maken.
In 1 van deze vergaderingen werd voorgesteld om toch weer met de autoriteiten te
gaan praten over het vormen van 1 groep.
De autoriteiten hielpen bij het vormen van 1 groep en vanaf 17 november 1977 tot
op heden opereren de OV bussen vanuit 1 groep.
Een hoofdkantoor werd opgericht onder leiding van een comité welke elke 2 jaar
gekozen wordt door bus eigenaren. Vanuit het hoofdkantoor worden ook
vervoerbewijzen verstrekt aan voorverkooppunten.
Momenteel zijn er 508 bussen welke werken volgens het principe “1 dag op, 1 dag
af”, wat neerkomt op 254 bussen die dagelijks op de weg voor het OV te vinden
zijn. De overige bussen zijn die dag niet in dienst, rijden privé ritten of
voeren schoolritten uit, waarbij kinderen van en naar diverse scholen in Malta
vervoerd worden.
(Met dank aan Daniël van Beek voor de vertaling)
De lijnenkaart van Malta:
Het Overzicht van het totale lijnenpakket:
1 Valletta via Marsa Ship Building, Paola, Drydocks, and Three
Cities - Vittoriosa.
2 Valletta via Marsa Ship Building, Paola, Drydocks, and Three Cities -
Vittoriosa.
3 Valletta via Marsa Ship Building, Paola, Drydocks, and Three Cities - Senglea.
4 Valletta via Marsa Ship Building, Paola, Drydocks, and Three Cities -
Kalakara.
6 Valletta via Marsa Ship Building, Paola, Drydocks, and Three Cities -
Cospicua.
8 Valletta via Porte Des Bombes, Marsa Sports ground, Tarxien Temples and Gudja
Airport.
11 Valletta via Marsa Race course, Tarxien Temples, Bir id-Deheb, Ghar Dalam,
Pretty Bay - B'Bugia.
12 Valletta via Marsa Race course, Tarxien Temples, Bir id-Deheb,Ghar Dalam,
Pretty Bay - B'Bugia.
13 Valletta via Marsa Race course, Tarxien Temples, Bir id-Deheb, Ghar Dalam,
Pretty Bay B'Bugia - Hal Far.
15 Valletta via Marsa Race course, Paola Hypogeum, and Sta Lucia.
17 Valletta via Spencer Hill Marsa, Zabbar, Zonqor Point, and M'Skala.
18 Valletta via Marsa Race course, Paola Police Station, Fgura and Zabbar.
19 Valletta via Marsa Ship building, Paola Police Station, Fgura, Zabbar and
M'Skala.
20 Valletta via Portes Des Bombes, Paola, Fgura, Sant' Antnin valley, M'Skala.
21 Valletta via Marsa Ship building, Fgura, Zabbar and Xghajra Bay.
22 Cospicua From Cospicua Square via Sultan Gate, Zabbar, M'Skala Bay.
23 Cospicua From Cospicua Square via Sultan Gate, Zabbar and Xghajra Bay.
Mornings Only - Workdays.
27 Valletta via Portes Des Bombes, Tarxien Tamples, Zejtun Square, Tas-Silg
Prehistoric Temples,and M'Xlokk Bay - Fishing Village.
28 Cospicua From Cospicua via Zejtun, and M'Xlokk Bay. Mornings Only - Workdays.
29 Valletta via Marsa Race course, Hypogeum Paola, Tarxien Temples, Zejtun St
Gregory Church dating 1000AD.
30 Valletta via Marsa Race course, Hypogeum Paola, Tarxien Temples, Zejtun St
Gregory Church dating 1000AD, St Thomas Bay l/o Zejtun.
32 Valletta via Spencer Hill, Marsa Factories, Luqa, Air Malta offices, Hal
Millieri Normans inhabitants, - Zurrieq.
33 Valletta via Marsa Factories, Armed Forces of Malta Headquartes. Mornings
only - Weekdays
34 Valletta via Marsa, Luqa Village, Safi, Kirkop, - Zurrieq.
35 Valletta via Marsa, Mgieret, Water Services Corp., Airport Cargo Terminal,
Mqabba, soft stone quarries - Qrendi.
36 Luqa From Luqa Square via Mgieret, to Valletta. Mornings only - Weekdays
38 Valletta via Spencer Hill, Marsa Factories, Luqa, Air Malta offices, Hal
Millieri Normans inhabitants, and Zurrieq to Blue Grotto and - Hagar Qim.
40 Valletta via Msida Valley, B'Kara Sta Theresa Church, Balzan, San Anton
gardens, Lija, Attard l/o Ta Qali.
41 Valletta via Msida Creek, University Heights and - San Gwann
42 Valletta via Msida Creek, University Heights, San Gwann factories and B'Kara
parish church.
43 Valletta via Msida Creek, Lija Cemetry, Mosta Dome, St. Paul's Bay, Xemxija
Bay, Mellieha Heights.
44 Valletta via Msida Creek, Lija Cemetry, Mosta Dome, St. Paul's Bay, Xemxija
Bay, Mellieha Heights, Mellieha Church and Ghadira Bay.
45 Valletta Service for Gozitan commuters via Msida Creek, Lija Cemetry, Mosta
Dome, St. Paul's Bay, Xemxija Bay, Mellieha Heights, Ghadira Bay and Cirkewwa.
47 Valletta via Msida Creek, B'Kara, Valley Road, Mosta Dome, Taz-Zebbiegh
Prehistoric Temples, Mgarr Village, Golden Bay and Manikata.
48 Bugibba From Bugibba Terminus via St. Paul's Bay, Xemxija, Selmun, Mellieha
Church, Ghadira Bay and Cirkewwa.
49 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Mosta Dome, St. Paul's Bay, Bugibba.
50 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Mosta Dome, St. Paul's Bay, Xemxija, Selmun, Mellieha Church, Mellieha Bay and
Armier Bay. Summer Service Only
52 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Mosta Dome, St. Paul's Bay, Pwales Valley, Manikata, Golden Bay and Mgarr
Village. Mornings only.
54 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry, and
- Naxxar. Mornings only.
55 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Naxxar Square and Gharghur.
56 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Naxxar, Mosta Dome.
57 Valletta Refer to Route 49.
Additional morning service between Valletta and Mosta.
58 Valletta via Msida Creek, University, B'Kara By Pass, Mosta Dome, and
Bugibba.
60 Valletta via Msida Creek, Rue D'Argens, and Savoy police station.
61 Sliema From Sliema Ferries via Msida Creek, Portes Des Bombes to Valletta.
62 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, The Strand, Tower Road Sliema,
St. Julians Bay, and Paceville.
63 Valletta via Msida Creek, Rue D'Argens, Savoy police station, Dingli Street,
Tower Road Sliema, Sliema Ferries, Ta' Xbiex seafront and Valletta..
64 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, The Strand, Tower Road Sliema,
St. Julians Bay, Paceville, Swieqi, Halland Hotel and St. Andrews.
65 Sliema From Sliema Ferries via Tower Road Sliema, St Julians Bay, Paceville,
San Gwann, Naxxar, Mosta Dome, Ta' Qali Crafts Village, and Mdina.
66 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, Sliema, St. Julians, Paceville,
Bay Street, Dragonara, Hilton - St George's Bay.
67 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, The Strand, Tower Road Sliema,
St. Julians Bay, Paceville, St Andrews.
68 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, The Strand, Tower Road Sliema,
St. Julians Bay, Paceville, St Andrews and Bahar ic-Caghaq.
69 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, to University. Mornings weekdays
only.
70 Sliema From Sliema Ferries via Tower Road Sliema, St Julians Bay, Paceville,
St. Andrews, Bahar ic-Caghaq, Bugibba, Qawra.
71 Valletta via Portes Des Bombes, Hamrun High Street, Sta Venera, Fleur De Lys,
to B'Kara
74 Valletta via Portes Des Bombes, Hamrun Police Station, Psaila Street,
Corinthia Palace Hotel, San Anton Gardens.
75 Valletta via Spencer Hill, Hamrun Police Station, to St Lukes Hospital.
Mornings Only.
80 Valletta via Spencer Hill, Hamrun High Street, Mriehel, Attard, Ta' Qali By
Pass, Rabat to Mdina.
81 Valletta via Spencer Hill, Hamrun High Street, Mriehel, Attard, Ta' Qali By
Pass, Rabat, Busketto Gardens to Dingli.
84 Valletta via Spencer Hill, Hamrun High Street, Mriehel, Attard, Ta' Qali By
Pass, Rabat, Nigret and Mtarfa.
86 Bugibba From Bugibba Terminus via St Paul's Bay outskirts, Mosta Dome, Ta'
Qali Crafts Village and Mdina.
88 Valletta via Portes Des Bombes, Hamrun, Marsa race course, Qormi, and Zebbug.
89 Valletta via Portes Des Bombes, Hamrun, Marsa race course, Qormi outskirts,
Siggiewi.
91 Valletta via Portes Des Bombes, Hamrun, Marsa race course, Qormi St George.
94 Siggiewi From Siggiewi Terminus to Ghar Lapsi Bay. Summer Service
98 Valletta via Marsaxetto Bay, Malta Experience, Harbour, Florina Policlinic,
and Valletta. Circular Service
115 Valletta via Spencer Hill, Paola Hypogeum, Sta. Lucia via Bir id-Deheb, -
B'Bugia.
138 Valletta via Marsa, Mgieret, Water Services Corp., Airport Cargo Terminal,
Mqabba, soft stone quarries, Qrendi to Hagar Qim and Blue Grotto.
141 Valletta via Msida Creek, University Heights, Gzira, Rue D'Argens, Mrabat
and - San Gwann.
142 Valletta via Msida Creek, University Heights, San Gwann factories and B'Kara
parish church.
149 Valletta via Msida Creek, Valley Road, B'Kara Naxxar Road, Lija Cemetry,
Mosta Dome, Qawra.
157 Valletta via Spencer Hill, Mile End, B'Kara Psaila Street, Naxxar Road,
Mosta Dome, and - Sta. Margherita Estate.
163 Valletta via Msida Creek, Rue D'Argens, Savoy police station, Dingli Street,
Tower Road Sliema, Sliema Ferries, and Valletta.
169 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, University, New Hospital Site,
and B'Kara Ta' Paris.
427 Bugibba From Bugibba Terminus via St. Paul's Bay, Mosta Dome, San Anton
Gardens, Tarxien Temples to M'Xlokk Fishing Village.
449 Valletta via Msida Creek, University Heights, San Gwann tunnels, St.
Andrews, Bahar ic-Caghaq Splash and Fun Park, Coastilne Hotel, Qawra and -
Bugibba terminus.
627 Bugibba From Bugibba Terminus via St. Paul's Bay, Coastline Hotel, St.
Andrews, Paceville, St. Julians Bay, Sliema Ferries, University, Three Cities,
M'Xlokk Fishing Village.
645 Sliema From Sliema Ferries via Tower Road, St. Julians Bay, Paceville, St.
Andrews, Dolphinarium, Coastline Hotel, St. Paul's Bay, Xemxija Heights,
Mellieha Bay, Cirkewwa.
652 Sliema From Sliema Ferries via Tower Road, St. Julians Bay, Paceville, St.
Andrews, Dolphinarium, Coastline Hotel, Qawra, St. Paul's Bay, Pwales Valley,
Golden Bay.
662 Valletta via Msida Creek, Rue D' Argens, Sliema Road, San Gwann Tunnels, and
- Paceville.
667 Valletta via Msida Creek, San Gwann Tunnels, and - Paceville.
671 Valletta via Portes Des Bombes, Msida Creek, The Strand, Tower Road Sliema,
St. Julians Bay, Paceville, Pembroke and St. Andrews.
Wil je meer weten
over deze bussen kijk dan op de website van
Maltabus Bus Advertising
of ATP (De Busmaatschappij
van Malta)
Ben jij ook in bezit van
foto's van deze bussen dan zijn ze van
harte welkom, ze worden geplaatst met naamsvermelding.
Volgende Pagina |
