De N.V. Verenigd Streekvervoer Westnederland, meestal kortweg Westnederland genoemd, was tussen 1969 en 1994 een van de grootste streekvervoerbedrijven van Nederland. Het bedrijf ontstond uit de samenvoeging van Citosa en de Westlandse Streekvervoer Maatschappij en groeide daarna verder door fusies, overnames en uitbreiding van het vervoergebied.
Vanuit het hoofdkantoor aan de Hoogeveenseweg in Boskoop werd een omvangrijk netwerk van stads- en streeklijnen bestuurd. Westnederland reed niet alleen met autobussen, maar was ook verantwoordelijk voor de exploitatie van de sneltram tussen Utrecht, Nieuwegein en IJsselstein.
1 januari 1969
Het ontstaan van Westnederland
Westnederland ontstond uit een fusie tussen de Westlandse Streekvervoer Maatschappij, gevestigd in Den Haag-Loosduinen, en de autobusonderneming Citosa uit Waddinxveen. De fusie werd in 1968 voorbereid en de nieuwe onderneming begon op 1 januari 1969 officieel te rijden.
De samenvoeging paste in de landelijke ontwikkeling waarbij kleinere streekvervoerders werden samengebracht tot grotere ondernemingen. Door de schaalvergroting konden planning, onderhoud, administratie en materieelinzet doelmatiger worden georganiseerd.
De naam van het nieuwe bedrijf luidde officieel N.V. Verenigd Streekvervoer Westnederland. De hoofdzetel bleef gevestigd aan de Hoogeveenseweg, in het voormalige Citosa-complex. Hoewel dit terrein destijds officieel in Waddinxveen lag, werd het in 1990 door een grenswijziging onderdeel van Boskoop.
Citosa en WSM
De twee belangrijkste voorgangers
Citosa
Citosa verzorgde het streekvervoer in het Groene Hart en in een groot deel van Midden- en Oost-Zuid-Holland. Het bedrijf was sterk verbonden met plaatsen als Boskoop, Waddinxveen, Gouda, Alphen aan den Rijn, Zoetermeer en Schoonhoven. Citosa groeide vanaf 1928 uit van een kleine autobusonderneming tot een modern streekvervoerbedrijf.
Westlandse Streekvervoer Maatschappij
De geschiedenis van de WSM ging terug tot 1881, toen de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij werd opgericht. Het bedrijf exploiteerde eerst stoomtramlijnen in het Westland en schakelde later over op autobussen. In 1932 was het personenvervoer volledig op de autobus overgegaan.
Door de fusie kwamen twee bedrijven met een heel verschillend verleden samen. Citosa bracht vooral de lijnen in het Groene Hart mee, terwijl WSM sterk was in het Westland, Den Haag, Delft, Maassluis en Hoek van Holland.
1974 - 1987
Groei door fusies en overnames
Westnederland bleef na de oprichting groeien. Autobusbedrijf Gebroeders Van Gog uit Capelle aan den IJssel was al op 1 oktober 1967 door Citosa overgenomen en werd bij de vorming van Westnederland ingelijfd. De naam Van Gog bleef nog tot 1974 bestaan.
In 1974 ging ook N.V. Vervoermaatschappij De Twee Provinciën in Westnederland op. Dit bedrijf was zelf ontstaan uit meerdere kleinere autobusondernemingen die in de jaren daarvoor door de Nederlandse Spoorwegen waren overgenomen.
Door deze uitbreiding kwamen onder meer de Krimpenerwaard, de Alblasserwaard, de Lopikerwaard, de Vijfheerenlanden en de Zwijndrechtse Waard bij het vervoergebied. Ook de stadsdienst van Gouda werd volledig onderdeel van Westnederland.
In 1987 volgde de overname van Autobusbedrijf VAGU BV uit Oudewater. Daarmee kwam onder meer de belangrijke verbinding tussen Gouda en Utrecht onder beheer van Westnederland.
Een groot deel van de Randstad
Het vervoergebied
Het netwerk van Westnederland strekte zich uit tussen Den Haag, Hoek van Holland, Rotterdam, Dordrecht, Gorinchem, Vianen, Nieuwegein, De Meern, Utrecht, Alphen aan den Rijn, Zoetermeer en Leiden.
Het bedrijf verzorgde naast streeklijnen ook verschillende stadsdiensten. Die waren onder meer te vinden in Alphen aan den Rijn, Delft, Gouda, Gorinchem, Nieuwegein en Zoetermeer. In 1994 kwam daar voor korte tijd ook de stadsdienst van Leiden bij.
Naast het hoofdkantoor in Boskoop beschikte Westnederland over vestigingen en garages in onder meer Alphen aan den Rijn, Delft, Den Haag-Loosduinen, Gorinchem, Gouda, Krimpen aan den IJssel, Nieuwegein, Meerkerk, Ridderkerk, Schoonhoven, Sliedrecht, Vlaardingen, Voorburg en Zoetermeer.
Van NS tot VSN-Groep
De bedrijfsstructuur
Bij de oprichting was Westnederland een dochteronderneming van de Nederlandse Spoorwegen. De NS bezat vrijwel alle aandelen van zowel Citosa als WSM en bleef daardoor ook eigenaar van het nieuwe bedrijf.
In 1974 sloot Westnederland zich aan bij de Vereniging van Exploitatieve Samenwerking Openbaar Vervoerbedrijven, kortweg ESO. Binnen deze samenwerking traden de streekvervoerders gezamenlijk op richting de rijksoverheid en konden subsidies beter worden verdeeld.
In 1982 trok de Nederlandse Spoorwegen zich als aandeelhouder terug uit het streekvervoer. De aandelen kwamen terecht bij N.V. Aandelenbezit Streekvervoer, een holding van de Nederlandse Staat. In 1989 werden ESO en deze holding samengebracht in Verenigd Streekvervoer Nederland, later bekend als de VSN-Groep.
Bussen en huisstijl
Het wagenpark van Westnederland
Bij de start erfde Westnederland een gevarieerd wagenpark van Citosa, WSM en Van Gog. Een van de oudste standaardstreekbussen van het nieuwe bedrijf was Leyland-Verheul 1107 uit 1968, oorspronkelijk aangeschaft door Citosa.
In de jaren zeventig en tachtig reden onder meer Leyland-Verheul, DAF-Den Oudsten en diverse standaardstreekbussen in de bekende geel-crème kleurstelling. Later verschenen ook grotere series Mercedes-Benz-bussen.
Tussen 1988 en 1992 kocht Westnederland een groot aantal Mercedes-Benz O405-streekbussen. Deze voertuigen gingen later over naar de ZWN-Groep en vervolgens naar Connexxion. Een deel van de serie bleef tot ver in de jaren 2000 in dienst.
Door de omvang van het bedrijf en de verschillende herkomsten van het materieel was het wagenpark lange tijd zeer gevarieerd. Toch zorgden het Westnederland-logo, de kleurstelling en de uniforme lijnnummering voor een herkenbare uitstraling.
1983 - 1994
De sneltram Utrecht - Nieuwegein - IJsselstein
Een bijzonder hoofdstuk in de geschiedenis van Westnederland was de exploitatie van de sneltram tussen Utrecht, Nieuwegein en later IJsselstein. Al in de jaren zestig bestonden plannen voor een spoorverbinding naar de groeikern Nieuwegein.
In 1974 werd besloten een sneltram aan te leggen. De infrastructuur werd onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse Spoorwegen gebouwd. Westnederland kreeg de opdracht om de lijn te exploiteren.
In Nieuwegein werd vanaf 1976 een gecombineerd bus- en tramremisecomplex gebouwd. In 1979 bestelde men 27 tramstellen bij SIG in het Zwitserse Neuhausen. De voertuigen kregen de nummers 5001 tot en met 5027.
Op 17 december 1983 werd de lijn naar Nieuwegein-Zuid en Nieuwegein-Doorslag geopend. De verlenging naar IJsselstein volgde in 1985. Westnederland was hierdoor niet alleen een autobusbedrijf, maar ook een volwaardig tramvervoerbedrijf.
1991 - 1994
De laatste jaren
In 1991 onderzochten Westnederland en de Haagse stadsvervoerder HTM een mogelijke fusie. Om de samenwerking zichtbaar te maken werd zelfs een Mercedes-bus gedeeltelijk in HTM-kleuren uitgevoerd. De fusie ging uiteindelijk niet door.
Westnederland breidde wel uit met touringcarbedrijf Westercoach in 1991 en Eurotax Holding uit Schiedam in 1992. Tegelijkertijd werd op landelijk niveau gewerkt aan een nieuwe indeling van de vervoersgebieden.
Op 29 mei 1994 ging het vervoer ten zuiden van Utrecht, inclusief de sneltram en de vestiging Nieuwegein, over naar Midnet. Westnederland nam kort daarna juist het streekvervoer tussen Leiden en Den Haag en de stadsdienst Leiden over van de NZH.
1 november 1994
Fusie met ZWN
Op 1 november 1994 hield Westnederland als zelfstandig bedrijf op te bestaan. Het fuseerde met N.V. Streekvervoer Zuid-West-Nederland. De nieuwe onderneming kreeg de naam ZWN-Groep.
Het hoofdkantoor van de nieuwe organisatie bleef gevestigd in Boskoop. Daarmee bleef de historische band met Citosa en Westnederland behouden. Op 10 mei 1999 werd de ZWN-Groep onderdeel van Connexxion.
Na de latere liberalisering en aanbesteding van het openbaar vervoer kwamen voormalige Westnederland-lijnen terecht bij verschillende vervoerders, waaronder Connexxion, Arriva, Qbuzz, EBS, Transdev en Keolis.
In één overzicht
Belangrijke momenten in de geschiedenis
Oprichting van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij.
Het personenvervoer van de WSM is volledig op autobussen overgegaan.
Citosa neemt Autobusbedrijf Gebroeders Van Gog over.
Citosa en WSM besluiten samen te gaan.
N.V. Verenigd Streekvervoer Westnederland begint officieel.
Van Gog en De Twee Provinciën gaan volledig op in Westnederland.
De aandelen gaan van de Nederlandse Spoorwegen naar de Nederlandse Staat.
Opening van de sneltram Utrecht - Nieuwegein.
De sneltram wordt verlengd naar IJsselstein.
Autobusbedrijf VAGU uit Oudewater wordt overgenomen.
Westnederland wordt onderdeel van Verenigd Streekvervoer Nederland.
De sneltram en het vervoer rond Nieuwegein gaan over naar Midnet.
Westnederland neemt vervoer rond Leiden en Den Haag over van de NZH.
Fusie met ZWN; de nieuwe onderneming heet ZWN-Groep.
De ZWN-Groep wordt onderdeel van Connexxion.